Reizigers zoeken op ETIAS. Het systeem dat hen echt laat stranden is EES.

Het nieuwe Entry/Exit System (EES) van de Europese Unie ging in april 2026 van start voor reizigers van buiten de EU die in het Schengengebied aankomen, en de invoering verliep vanaf het begin moeizaam. Twee dagen nadat EES live ging, vertrok een easyJet-vlucht van Milaan Linate naar Manchester met slechts 34 van de 156 geboekte passagiers, na urenlange rijen bij de paspoortcontrole. Daardoor strandden 122 reizigers in Italië.

De problemen zijn niet minder geworden. Na een zomer vol lange rijen en technische storingen heeft Brussel stilletjes bakzeil gehaald. Oorspronkelijk zou een overgangsperiode van 150 dagen op 6 september aflopen zonder geplande verlenging, maar minstens negen landen, Frankrijk, België, Nederland, Duitsland, Griekenland, Malta, Portugal, Italië en Zwitserland, lieten de Europese Commissie weten dat ze de controles pas volledig zouden handhaven als de technologie goed werkte. De Commissie ging daar informeel mee akkoord, dit keer zonder deadline. Dat lappendeken is openlijk te zien: op X noemde Steven Wirth Geneva Airport de slechtste EES-invoering die hij had meegemaakt, met rijen van twee uur, maar een derde tot de helft van de hokjes open en passagiers die hun vlucht misten. Een ander, Kushan Mitra, beschreef hoe hij bij aankomst in Duitsland zelf zijn biometrische gegevens scande, om vervolgens naar een grensbeambte te worden gestuurd die zijn paspoort toch nog met de hand stempelde. In de praktijk hangt het er nu dus van af welke grens je passeert of je vingerafdrukken en foto worden afgenomen, en niemand weet hoe lang dat zo blijft.

Toch is EES niet het systeem waar reizigers zich zorgen over maken. Google Trends laat zien dat zoekopdrachten naar “apply for an etias visa online” (online een ETIAS-visum aanvragen) de afgelopen maand wereldwijd met 2.050% zijn gestegen, voor iets wat je helemaal nog niet kunt doen. Ondertussen heeft de lancering van ETIAS (European Travel Information and Authorisation System) nog altijd geen aangekondigde datum. Het is op dit moment niet verplicht als je naar Europa reist, en het is ook geen visum.

Dat is de verwarring in een notendop: het systeem waar iedereen op googelt werkt nog niet, en het systeem dat wel werkt is net in negen landen gepauzeerd. Het zijn aparte regelingen die in verschillende fases van een reis samenwerken, en weten welke welke is, maakt het verschil tussen een soepele aankomst en een probleem bij de gate.

Wat is het EES?

Het Entry/Exit System werkt sinds 10 april 2026 volledig in het hele Schengengebied, na een gefaseerde invoering in oktober 2025. Het is ingesteld met EU-verordening 2017/2226 en vervangt paspoortstempels door een centraal digitaal dossier dat door eu-LISA wordt beheerd.

Wanneer reizigers het Schengengebied voor het eerst binnenkomen, maakt de grensautoriteit een dossier aan met hun naam en paspoortgegevens, een gezichtsopname en, waar nodig, vingerafdrukken. Daarnaast worden de datum en plaats van elke in- en uitreis vastgelegd. Van kinderen onder de 12 wordt wel een gezichtsopname gemaakt, maar worden geen vingerafdrukken afgenomen. Bij latere reizen bestaat het dossier al, dus dan zou de registratie sneller moeten gaan.

Wat dit voor reizigers betekent:

• Het geldt in principe voor alle burgers van buiten de EU/EER bij een kort verblijf van maximaal 90 dagen binnen elke periode van 180 dagen, of ze nu visumvrij reizen of een Schengenvisum hebben.
• Verschillende groepen zijn vrijgesteld, waaronder burgers van de EU, de EER en Zwitserland. Hetzelfde geldt voor houders van een visum voor lang verblijf (type D), een verblijfsvergunning of geaccrediteerde diplomaten.
• Er zijn geen kosten en je hoeft niets aan te vragen. De registratie gebeurt aan de grens zelf.
• Het systeem handhaaft de 90/180-regel automatisch. Het rekent de reisdagen uit, in plaats van dat grensbeambten stempels moeten aflezen. Wie te lang blijft, komt nu in een gedeelde database terecht.
• De gegevens worden drie jaar na de laatste uitreis bewaard. Blijven reizigers te lang of wordt hun de toegang geweigerd, dan wordt dat vijf jaar.
• De eerste registratie kan langer duren, wat in het hoogseizoen bijdraagt aan de gemelde rijen op sommige grote luchthavens. Neem bij je eerste reis na de invoering dus extra tijd.

Twee dingen zijn belangrijk om te weten. Ierland doet niet mee aan het EES, omdat het eigen controles uitvoert binnen de Common Travel Area met het VK. En luchtvaartmaatschappijen en andere vervoerders moeten nu zelf ook de gegevens van reizigers controleren. Daarom reikt het systeem verder dan het grenshokje.

Het EES verandert dus niets aan wie Europa binnen mag of hoe lang iemand mag blijven. Het legt de reisbewegingen alleen veel nauwkeuriger vast dan een stempel ooit kon.

Wat is ETIAS?

ETIAS is een heel ander soort systeem. Het is een reisautorisatie die je vóór vertrek aanvraagt, geen visum: hetzelfde idee als de UK ETA of de ESTA voor de Verenigde Staten, die reizigers misschien al kennen en online aanvragen voordat ze vliegen. Net als die regelingen is het bedoeld voor visumvrije reizigers, waaronder burgers van de VS, het VK, Canada, Australië en Japan. Het belangrijkste doel is om reizigers vóór aankomst te screenen op risico’s voor de veiligheid, irreguliere migratie en de volksgezondheid.

Zodra het systeem werkt, vullen reizigers die eronder vallen een korte online aanvraag in die aan hun paspoort is gekoppeld. Dit zijn de details zoals ze nu bekend zijn:

• Het gaat gelden voor 30 Europese landen: 26 EU-lidstaten plus de vier met Schengen geassocieerde landen (IJsland, Liechtenstein, Noorwegen en Zwitserland). Cyprus doet mee, ook al maakt het nog geen deel uit van de biometrische EES-database. Ierland doet niet mee aan ETIAS.
• De kosten zijn €20 per aanvraag, te betalen door reizigers van 18 tot en met 70 jaar. Wie jonger is dan 18 of ouder dan 70, betaalt niets maar heeft wel een autorisatie nodig.
• Een goedkeuring is drie jaar geldig, of tot je paspoort verloopt als dat eerder is, en staat meervoudige inreis toe.
• Het geldt voor dezelfde periode van kort verblijf: 90 dagen binnen elke periode van 180 dagen.
• Het is geen visum en garandeert geen toegang. Wat er bij aankomst gebeurt, bepalen nog steeds de grensbeambten en het EES-dossier van je eerdere verblijven. ETIAS zelf houdt je reisgeschiedenis niet bij; dat doet het EES.

De belangrijke kanttekening: ETIAS werkt nog niet. Er is geen aanvraagportaal open, en reizigers hebben het voor hun huidige reizen niet nodig. Volgens de EU zelf is ETIAS niet in werking, worden er geen aanvragen verzameld en maakt de EU de specifieke startdatum enkele maanden voor de lancering bekend.

Dat tijdpad is al meer dan eens verschoven, dus beschouw elke datum als voorlopig.

Hoe de systemen samenwerken

Het is niet het een of het ander: de twee systemen zijn gebouwd om elkaar aan te vullen.

Het EES legt vast wie de grens passeert en hoe lang iedereen blijft. ETIAS screent visumvrije reizigers vooraf, zodra het werkt, zodat iedereen die een risico kan vormen al ruim vóór het boarden wordt gesignaleerd. Voor een visumvrije reiziger betekent dat: vóór de vlucht een goedgekeurde ETIAS regelen en via het EES worden geregistreerd. Een reiziger met een Schengenvisum is daarentegen al door dat visum gedekt en heeft geen ETIAS nodig, maar moet zich wel in het EES laten registreren.

“De namen lijken zo op elkaar dat mensen denken dat het dezelfde regel is met twee labels, en daar beginnen de problemen,” zegt Victor Gimenez, Director for Customer Experience bij iVisa. “Het ene is automatisch, gratis en werkt al. Het andere moet je regelen voordat je reist, en alleen als jouw nationaliteit dat vereist. De fout die we verwachten, is dat reizigers volgend jaar op het vliegveld verschijnen in de veronderstelling dat ETIAS daar wordt geregeld, net als EES. Dat is niet zo. Zodra ETIAS verplicht wordt, moeten reizigers die er een nodig hebben het vóór vertrek geregeld hebben.”

Wat je vóór je volgende reis doet

1. Kijk wat jouw nationaliteit vereist. Of je nu een visum nodig hebt, een ETIAS zodra die er is, of visumvrij reist. Controleer je situatie aan de hand van de officiële informatie van de EU.
2. Reken op het EES aan de grens. Je hoeft niets voor te bereiden behalve je paspoort en wat geduld bij je eerste grensovergang.
3. Houd de lanceringsdatum van ETIAS in de gaten. Zodra de aanvragen openen, wil je je autorisatie ruim vóór vertrek goedgekeurd hebben, niet pas in de rij bij de gate.

Zodra de aanvragen voor ETIAS openen, is het precies het soort reisautorisatie waarvoor iVisa is gebouwd. Het hoort bij dezelfde familie als de UK ETA, de ESTA voor de Verenigde Staten en de ETA voor Canada die het platform al ondersteunt: een kort formulier dat je stap voor stap invult, een controle door experts die fouten opspoort, zoals paspoortgegevens die niet kloppen, vóór het indienen, en 24/7 ondersteuning in meer dan 14 talen. De overheidskosten van €20 blijven gelden, met daarbovenop servicekosten van iVisa voor de begeleiding. De uiteindelijke goedkeuring ligt altijd bij de bevoegde autoriteiten. iVisa heeft sinds 2013 meer dan 3 miljoen reizigers geholpen, met een successpercentage van 99% over alle aanvragen.