Belangrijkste punten
- De VS stelt toegang tot EU-politiedatabases als voorwaarde voor het behoud van visumvrij reizen
- Washington heeft 31 december 2026 als deadline voor het akkoord vastgesteld
- Critici waarschuwen dat de deal biometrische gegevens en protestdossiers kan blootstellen aan de Amerikaanse autoriteiten
- Eén Nederlandse Europarlementariër noemde de Amerikaanse voorwaarde "een duidelijk geval van chantage"
Washington heeft een deadline aan het einde van het jaar gesteld voor het akkoord, waardoor de EU weinig onderhandelingsruimte overhoudt
De Europese Unie onderhandelt over een controversiële deal die Amerikaanse autoriteiten toegang zou kunnen geven tot politiedatabases in heel Europa, als voorwaarde voor het behoud van visumvrij reizen naar de Verenigde Staten.
Volgens een artikel dat op 27 april 2026 werd gepubliceerd in Deutsche Welle draaien de onderhandelingen om het Enhanced Border Security Partnership. Washington heeft deelname aan dit programma tot voorwaarde gemaakt voor landen die in het Amerikaanse Visumvrijstellingsprogramma (Visa Waiver Program) willen blijven, waarmee burgers van deelnemende landen zonder visum tot 90 dagen naar de VS kunnen reizen.
De meeste EU-lidstaten maken deel uit van deze regeling, met uitzondering van Bulgarije, Cyprus en Roemenië, waarvan de burgers nog steeds een visum moeten aanvragen. De Europese Commissie bevestigde dat de VS 31 december 2026 als deadline voor het akkoord heeft gesteld, waardoor de EU weinig speelruimte overhoudt. Voor de meeste lidstaten zou het verlies van visumvrij reizen naar de VS een flinke tegenslag betekenen.
Critici zetten vraagtekens bij de aanpak
Sommige politici verzetten zich tegen de onderhandelingen. De Nederlandse Europarlementariër Raquel Garcia Hermida-van der Walle, die deel uitmaakt van een groep die er bij de Commissie op aandringt het proces te stoppen, zei:
“Wat ons betreft is dit een duidelijk geval van chantage.”
Ze waarschuwde voor de gevolgen voor Europese burgers en vroeg zich af of de onderhandelingen wel moeten doorgaan “totdat de Verenigde Staten hun verantwoordelijkheid nemen voor fundamentele grondrechten.”
Zorgen over biometrische en protestgegevens
Een van de gevoeligste vragen is welk type gegevens gedeeld zou kunnen worden. Politiedatabases bevatten vaak biometrische informatie zoals vingerafdrukken en gezichtsbeelden. Afhankelijk van het nationale systeem kunnen ze ook gegevens bevatten over mensen die nooit voor een misdrijf zijn veroordeeld, waaronder verdachten, asielzoekers en soms mensen die zijn opgepakt tijdens politieoptreden bij protesten.
Matthias Monroy, een Duitse surveillance-onderzoeker en activist, vertelde Deutsche Welle: “Als je in een politiedatabase staat, betekent dat niet dat je veroordeeld bent. Je kunt gewoon een verdachte zijn.”
Critici vrezen dat een politiearrestatie in Europa gevolgen kan hebben die veel verder reiken dan strafrechtelijk onderzoek binnen de Unie, waaronder beslissingen over of iemand mag instappen op een vlucht of de VS mag binnenkomen.
Garcia Hermida-van der Walle waarschuwde dat vreedzame demonstranten in het systeem terecht zouden kunnen komen.
Twijfels over wederkerigheid
Monroy zette ook vraagtekens bij de vraag of de beloofde wederkerigheid echt is, wat zou betekenen dat EU-landen ook toegang moeten krijgen tot vergelijkbare gegevens in de VS.
“Zo’n database [in de VS] bestaat niet zoals wij die in Duitsland hebben,” zei hij, verwijzend naar het gecentraliseerde datanetwerk van federale en deelstaatpolitiediensten in Duitsland. “Dit is een duidelijk teken dat deze overeenkomst niet voor beide kanten geldt; het is een eenrichtingsverkeer.”
Privacywaakhond slaat alarm
De Europese Toezichthouder voor Gegevensbescherming heeft gewaarschuwd dat de voorgestelde deal een belangrijk precedent zou scheppen. Het zou de eerste EU-overeenkomst kunnen worden die grootschalige uitwisseling van persoonsgegevens, inclusief biometrische gegevens, voor grens- en immigratiecontrole door een derde land mogelijk maakt. De waakhond heeft opgeroepen tot een volledige beoordeling van de gevolgen voor de grondrechten en stelt dat elke gegevensverwerking strikt noodzakelijk en proportioneel moet zijn.
Monroy wees op de groeiende rol van big data-tools in de politiewerk en migratiecontrole in de VS.
“De VS kan die gegevens nu gebruiken om jacht te maken op migranten en welke groep dan ook die vervolgens gediscrimineerd wordt,” zei hij. “Het kunnen linksen zijn, het kunnen liberalen zijn, het kunnen mensen zijn die gevangenen steunen of wat dan ook, en ik zou het een fascistisch systeem noemen.”
De Amerikaanse missie bij de Europese Unie reageerde niet op verzoeken van Deutsche Welle om commentaar voor de publicatie van het artikel.
